Rearview Mirror: Hoe organiseer je een revolutie?

De Formule 1 van 1982 staat al op ontploffen nog voor er één meter is gereden. Wat begint als een ogenschijnlijk administratieve formaliteit - het ondertekenen van een nieuwe licentie - groeit uit tot een van de meest opmerkelijke confrontaties in de geschiedenis van de sport: een staking van vrijwel het volledige rijdersveld.

De aanleiding: een nieuw superlicentievoorstel van de FISA, opgesteld door FOCA-advocaat Max Mosley en Ferrari-vertegenwoordiger Marco Piccinini.  De boodschap is helder: "Wie niet ondertekent, mag in Zuid-Afrika niet starten." Niki Lauda, net teruggekeerd uit zijn eerste pensioen, ruikt onmiddellijk onraad.

De coureurs stappen al vroeg op de bus naar het hotel. Waarnaartoe, vragen de jonge coureurs? "Gewoon een stukje rijden", lacht Lauda.

Foto door: LAT Images via Getty Images

Het probleem: "Als idioten tussen teams in"

"Het bleek dat ik niet voldeed aan de eisen voor de nieuwe superlicentie die net was ingevoerd", beschrijft Lauda in zijn autobiografie To Hell and Back. "Die was bedacht om te voorkomen dat zomaar elke clown in een Formule 1-cockpit kon stappen alleen omdat zijn vader een paar centen had. De laatste tijd waren er verschillende gevaarlijke situaties ontstaan door onervaren coureurs die in de weg reden en verkeerd reageerden."

 "Ik kreeg er een vreemd aanvraagformulier bij per post. Blijkbaar moest ik invullen hoe lang mijn contract met McLaren nog liep en erkennen dat ik niet het recht had om naar een ander team over te stappen. De superlicentie zou worden toegekend aan Niki Lauda/McLaren."

Al snel neemt Lauda de leiding. Hij staat de pers te woord en houdt de groep bijeen. Balestre neemt hem de staking ook kwalijk: Hij is nog geen race terug of hij veroorzaakt al onrust.

Foto door: LAT Images via Getty Images

Hij ziet direct de implicaties: "Als die licentie alleen voor Lauda/McLaren geldt, ben ik overgeleverd aan een derde partij als ik bijvoorbeeld volgend seizoen naar Ferrari wil. Er zouden deals worden gesloten tussen teams en wij zouden als idioten ertussenin zitten, hopend op een aalmoes."

Daar blijft het niet bij. Kritiek op technische regels wordt verboden, en in geval van een ongeluk kunnen coureurs niet meer naar een burgerlijke rechter stappen. Of zoals Lauda het scherp stelt: "Als ik vandaag in de pits doodgeschoten word, heeft de weduwe Lauda niet eens het recht naar de rechter te stappen."

"Niet tekenen!"

Waar veel coureurs het contract al ondertekend klaar hebben liggen zonder het volledig te lezen, grijpt Lauda direct in. Hij belt Didier Pironi, voorzitter van de vakbond: de GPDA. Zijn antwoord: "Maak je er geen zorgen over. We hebben het in onze laatste vergadering besproken. Gewoon tekenen." Maar Lauda overtuigt Pironi om een tegenactie op te zetten. De boodschap aan de rest van het veld: teken niet.

Tijdens een rijdersvergadering in Zuid-Afrika wordt de ernst van de situatie duidelijk. Slechts vijf coureurs hebben getekend; de rest staat onder druk om dat vóór de trainingen alsnog te doen.

Lauda en Pironi trekken een lijn. "Er mogen alleen contracten zijn die wederzijds bindend zijn. Als ik niet weg mag, mag het team mij ook niet ontslaan." De stemming is unaniem met 29-0: een staking.

Overdag is de sfeer in het hotel vooral vrolijk. De coureurs vermaken zich met sport, muziek en lol trappen.

Lauda weet één ding zeker: een staking lukt niet als de coureurs individueel blijven opereren. Zijn oplossing was even simpel als briljant: een bus.

Alle coureurs moeten zich vroeg in de ochtend verzamelen bij de ingang van het circuit. Het is officieel geen staking, daartegen zou Balestre een geding kunnen aanspannen. "We kunnen niet rijden, omdat we onder druk gezet zijn. Psychologisch gehandicapt."

March teambaas John McDonald blokkeert de uitrit met een minibusje. Laffite springt eruit, duwt de chauffeur aan de kant, en rijdt de blokkade zelf uit de weg. De jongere coureurs amuseren zich. Als iemand vraagt waar ze naartoe gaan, antwoordt Lauda lachend: "Stukje rijden."

Achter de bus ontstaat een kilometerslange file van fotografen en verbaasde toeschouwers. Bestemming: het Sunnyside Park Hotel in Johannesburg. "En als jullie er bij de training nog niet uit zijn?", wordt Lauda gevraagd. Typisch Lauda-sarcasme: "Dan gaan we met de bus naar het safaripark, de leeuwen voeren."

Dreiging en theater

Terwijl Pironi op het circuit blijft om te onderhandelen - tevergeefs - loopt de spanning op. Om 15.00 uur kwam het ultimatum: binnen een uur tekenen, anders levenslange schorsing. Om 16.00 uur werden hun namen één voor één omgeroepen. Allemaal geschorst.

In het hotel ontstaat een unieke dynamiek. Humor en spanning lopen door elkaar. "Lafitte speelt de clown", schrijft journalist ter plaatse Heinz Prüller. "Giacomelli imiteert Ecclestone en Balestre: schaterlachen." Er wordt gevoetbald met een geïmproviseerde bal. Italianen zorgen voor het lawaai. Angst wordt weggelachen of snel gesust door de rest.

Alle coureurs op matrassen op de vloer van een grote hotelsuite. "Wanneer iemand de sleutels pakt om naar de wc te gaan, schieten er gelijk tien hoofden op."

Foto door: Ercole Colombo / Studio Colombo / Getty Images

Maar ondertussen wordt er ook druk uitgeoefend. Teamchefs proberen coureurs naar buiten te lokken. Ook emotionele chantage wordt ingezet. Zo wordt de vriendin van Guerrero opgetrommeld. Drie minuten krijgt hij om z’n vriendin goedenacht te wensen, maar hij staat lang huilend tegenover zijn vriendin, en wil niet meer terug de zaal in. Noodoplossing van Lauda: laat de vriendin dan ook maar binnen. "Het was genoeg om sterke mannen te laten huilen."

"De Italianen zijn het luidruchtigst", schrijft Prüller. "Telkens als iemand bang wordt, wordt hij door een ander 'gewurgd'. Op z’n Italiaans: tot rust gebracht. Ondertussen had niemand door dat er eentje voortdurend telefonisch informatie doorgaf aan de buitenwereld: de kleine Teo Fabi."

De piano als barricade en slapen op de grond

De spanning bereikt een hoogtepunt als Arrows-teambaas Jacky Oliver met een ingehuurde krachtpatser probeert de deur te forceren. Lauda reageert direct. "De piano!" De coureurs duwen het instrument tegen de deur en blokkeren zo de ingang. Buiten staat politie. "Ze hadden de deur half open voordat we ze weer naar buiten duwden. De situatie werd kritisch."

Binnen groeit de angst, vooral bij de jongere coureurs. Ze zochten bevestiging bij Lauda. "Waren we echt zeker dat we het juiste deden?"

Die nacht slapen dertig coureurs op matrassen op de vloer. Villeneuve probeert een snurkende Rosberg stil te krijgen, door hem een deken op zijn gezicht te drukken. Rosberg stikt bijna. Alain Prost deelt een matras met Gilles Villeneuve, waarover Patrick Tambay zegt: "Als die twee hier kinderen uit krijgen, stop ik ermee." 

De sleutel van de kamer ligt op een porseleinen bordje in het midden. "We spraken af dat wie naar de wc moest, de sleutel zou pakken en terugleggen. Elke keer dat de sleutel klikte, schoten acht of negen hoofden omhoog."

Terwijl de meeste coureurs nog in het hotel uitslapen, twee kernpunten: Teo Fabi ontsnapt en Didier Pironi sluit een overeenkomst.

"We have a race"

In de vroege ochtend ontbreekt er één coureur. Teo Fabi pakt de sleutel, gaat naar buiten - en komt niet terug. Als enige bezweken onder de druk. Lauda is hard: "Karakterloze hond. Laat hem maar gaan." Maar er wordt opnieuw gestemd, om zeker te zijn dat niemand tegen zijn zin wordt vastgehouden. Unaniem: het front blijft overeind.

Even later keert Pironi terug van onderhandelingen. Zijn woorden zijn kort: "We have a race." FISA en FOCA waren gezwicht. Mosley ziet het anders: "Een volledige nederlaag voor de coureurs – en we hebben niet gezegd dat er geen straffen komen."

De teambazen (hier te zien: Daniele Audetto, Alan Rees, Ken Tyrrell, Bernie Ecclestone, Peter Warr en Colin Chapman) bedenken manieren om de coureurs uit elkaar en in de auto te spelen.

Foto door: Motorsport Images

Wraak en nasleep

De terugkeer op het circuit voelt allesbehalve als een overwinning. Ecclestone zet zijn wereldkampioen op non-actief. "Nelson [Piquet] is zwaar vermoeid omdat hij de hele nacht opgesloten coureurs heeft moeten bewaken, hij heeft pauze nodig, moet naar een dokter", zegt Bernie schijnheilig. 

Wat Piquet het meeste pijn doet: de monteurs negeren hem, kijken hem niet eens aan. "Voor mij is een monteur een vriend voor het leven. En nu: zo liefdeloos behandeld." Ondertussen volgen sancties, boetes, dreigementen en zelfs vervalste verklaringen - March produceert een brief waarin Raul Boesel beweert dat hij met geweld vastgehouden werd. 

Juridisch houdt niets stand. De straffen worden teruggedraaid of afgezwakt. Uiteindelijk kregen de coureurs zelfs hun geld terug. 

Later laat Balestre zich van een geheel andere kant zien, hij vleit: "De coureurs zijn mijn vrienden", en hij garandeert schriftelijk een hemel op aarde: onder meer een nieuwe, veranderde superlicentie, stemrecht voor twee coureurs in de formule 1 commissie, en inspraak bij de nieuwe formule - toezeggingen waarvoor de coureurs maandenlang tevergeefs gevochten hebben. "En nu serveert hij ons alles op een gouden presenteerblaadje", verwondert Lauda zich.

Toch is hij tevreden. "Alles bij elkaar zou ik zeggen dat wat we in Kyalami hebben gedaan, een belangrijke mijlpaal was in de ontwikkeling van de professionele autosport. Het liet de mensen die de sport besturen zien dat wij coureurs niet zo zwak, simpel en verdeeld zijn dat we naar believen gemanipuleerd kunnen worden. Wat de tegenpartij echt dwarszat, was het feit dat we voor één keer bij elkaar bleven. Dat was iets wat ze van zo’n bont gezelschap niet hadden verwacht."

Gilles Villeneuve, met naast zich de twee leiders van het bonte gezelschap: Didier Pironi en Niki Lauda.

Foto door: Ercole Colombo / Studio Colombo / Getty Images