Herinneringen aan een verloren F1-held, 40 jaar na 'absoluut vreselijk' ongeluk

In 1979 was er maar één manier om de kwalificatie in de Formule 1 te volgen. Bij gebrek aan gecomputeriseerde tijdwaarneming en televisiebeelden in het mediacentrum was het essentieel om langs de baan te staan. Misschien had je geen idee van de exacte top-tien, maar je kreeg wel mee wat de coureurs deden, ongeacht de positie van hun team in de pikorde.

Op Hockenheim koos ik voor de buitenkant van de bocht richting het stadiongedeelte. De coureurs reden plankgas over het lange rechte stuk, schakelden vervolgens terug en gingen zo vroeg als ze durfden weer op het gas voor de snelle rechterbocht. Favoriet Williams zag er snel uit, waarbij het uiterst efficiënte grondeffect van de FW07 het verlies aan topsnelheid ten opzichte van de turbo-Renaults op het rechte stuk compenseerde.

Plotseling viel er midden in dat grommende veld één auto op.

Een Shadow werd in een sublieme powerslide door de bocht gestuurd, waarbij de hoek van de zwarte auto spectaculair afweek van alles eromheen. Het was de enige manier om rondetijd uit een auto te persen die nog nooit in de top-zes was geëindigd en dus nog geen punten had gescoord. Het zag er snel en elegant uit. Een perfecte samenvatting van de coureur zelf.

Elio de Angelis beschikte misschien niet over de beste auto tijdens zijn debuutseizoen in de Formule 1, maar dat deed niets af aan zijn stijl, zowel binnen als buiten de cockpit.

Na begonnen te zijn in de karting stapte De Angelis over naar de Formule 3, waar hij in 1977 tweede werd in Monaco. Toen een overstap naar de Formule 2 werd gehinderd door de prachtige maar krachteloze Ferrari V6-motor in zijn Minardi, gokte De Angelis op een terugkeer naar de Formule 3 in Monaco met een jaar oude Chevron. Een overwinning vanaf de zesde startplaats kreeg een controversieel tintje nadat Elio vrij hard contact maakte met een andere auto bij het overnemen van de leiding. Toch had hij genoeg gedaan om de aandacht van F1-teameigenaren te trekken, onder wie Don Nichols, de baas van Shadow. Het zou wel een betaald zitje worden, gefinancierd door De Angelis’ vader Giulio.

Elio was de oudste van vier kinderen uit een welgestelde familie uit Rome. Giulio had zijn geld verdiend met bouwcontracten, racete zelf met succes in powerboats en bezat een Ferrari. Door zijn oudste zoon financieel te steunen, leefde De Angelis senior niet alleen zijn eigen dromen uit via Elio, maar voedde hij ook het beeld dat Elio niet meer was dan een knappe dilettant met een beetje talent.

Een regenrace op Watkins Glen later in 1979 gaf De Angelis de kans om zijn sublieme wagenbeheersing te tonen, met een vierde plaats in de Grand Prix van de Verenigde Staten. Het was een passende aanvulling op zijn natuurlijke charme en bescheidenheid, waardoor iedere gedachte dat de 21-jarige een verwend rijkeluiskind was al snel verdween. Omdat hij zich echt onderdeel voelde van het kleine team, was het niet ongebruikelijk dat Elio in de Shadow-fabriek in Northampton voor iedereen op een oud fornuis lunch stond te koken, met Italiaanse ingrediënten die hij zelf meenam.

Elio de Angelis debuteerde namens Shadow in de Formule 1.

Foto door: Ercole Colombo

De snelste tijd tijdens een test met vijf coureurs op Paul Ricard was genoeg om in 1980 teamgenoot van Mario Andretti bij Lotus te worden — precies op het moment dat het voormalige topteam serieus begon terug te vallen.

Toen Andretti na een kleurloos seizoen vertrok, werd de Amerikaan vervangen door Nigel Mansell, een no-nonsense racer van vlees, aardappelen en veel ketchup in vergelijking met de Romeinse fijnproever aan de andere kant van de Lotus-garage. Een aanvankelijke afstandelijkheid tussen de twee groeide al snel uit tot een oprechte vriendschap, waarbij Nigel Elio als een van zijn beste vrienden in de paddock beschouwde .

Waar Mansell zich langzaam ontwikkelde tot een taaie vechter met af en toe spectaculaire optredens, kwam De Angelis naar voren als de consistentere en succesvollere van de twee.

"Ik kreeg hem in het BBC-programma Question of Sport. We gingen eten met presentator David Coleman en de BBC-mensen waren meteen dol op Elio vanwege zijn charme. Hij was zo natuurlijk"

Tony Jardine

De waardering voor Elio’s kwaliteiten als mens werd breed zichtbaar aan het begin van het seizoen 1982, toen de F1-coureurs — ontevreden over een clausule in de nieuw ingevoerde superlicentie — zich opsloten in een vergaderzaal van een hotel in Johannesburg. Terwijl de impasse zich tot diep in de nacht voortsleepte, wist Elio de zenuwen te bedaren, vooral bij jonge coureurs die zich zorgen maakten over hun toekomst, door klassieke muziek te spelen op een vleugel. Hij bleek namelijk ook een begaafd pianist.

Later dat jaar gebruikte De Angelis zijn flair als coureur om Lotus vooruit te helpen. Het was een cruciaal seizoen waarin turbomotoren langzaam maar zeker de atmosferische Ford Cosworth DFV-motoren verdrongen die nog door veel teams, waaronder Lotus, werden gebruikt.

De betrouwbaarheid van de turbomotoren bleef echter een probleem, vooral tijdens de Grand Prix van Oostenrijk, waar de Ferrari’s, Brabham-BMW’s en Renaults één voor één langs de schilderachtige wegen van de Österreichring uitvielen. De Angelis kwam zo aan de leiding te liggen, maar werd snel ingehaald door Keke Rosberg. Uiteindelijk kwamen de Williams en Lotus over de streep met De Angelis slechts 0,05 seconde voor Rosberg. De eerste overwinning van Lotus in vier jaar tijd zorgde ervoor dat John Player het broodnodige sponsorschap verlengde.

"Ik had een speciale band met Elio", herinnert Tony Jardine, destijds verantwoordelijk voor de PR van tabakssponsor JPS Team Lotus, zich. "Hij kwam uit een zeer aristocratische familie. Hij sprak meerdere talen, was concertpianist en had een geweldig gevoel voor humor. Daarom hield iedereen van hem. Hij was ongelooflijk charmant. Ik herinner me een diner voorafgaand aan de Britse Grand Prix voor honderden mensen van JPS, inclusief de voorzitter. Elio stond op en vertelde een paar verhalen in perfect Engels. Hij kreeg de hele zaal aan het lachen."

Elio de Angelis in de Lotus 91, waarmee hij de GP van Oostenrijk van 1982 won.

Foto door: Motorsport Images

"Elio was gek van voetbal — AS Roma was zijn club. Ik kreeg hem in het BBC-programma Question of Sport. We gingen eten met presentator David Coleman en de BBC-mensen waren meteen dol op Elio vanwege zijn charme. Hij was zo natuurlijk. Ik vroeg of de BBC ons kon helpen aan kaarten voor een wedstrijd. We kregen plaatsen in de Directors’ Box bij Everton tegen Ipswich. Het was een geweldige wedstrijd; Elio voelde zich volledig thuis — maar pas nadat we binnen waren. Hij werd opvallend stil toen we parkeerden op een terrein dat op een verlaten bouwplaats leek en we ons tussen een luidruchtige menigte richting de poorten van Goodison Park begaven."

"Elio en zijn vriendin Ute, een Duits model, kwamen ook eens kijken toen ik rugby speelde in Camberley", vervolgt Jardine. "Ze liepen daar rond met onze dochter van vier maanden in een kinderwagen. Het was een ongelooflijk tafereel in het clubhuis. Je had al die rugbytypes en midden daartussen deze Grand Prix-coureur, die biertjes kocht en gezellig meedeed. Hij was gewoon een man van het volk. Iedereen adoreerde hem."

Moeilijkere tijden volgden voor De Angelis in 1985, toen Mansell werd vervangen door Ayrton Senna, terwijl de opkomende Braziliaanse ster aan zijn tweede seizoen in de Formule 1 begon.

Senna's soms meedogenloze vastberadenheid begon al snel zijn stempel te drukken op zijn teamgenoot. Toen De Angelis op Imola zijn tweede Grand Prix-zege pakte — grotendeels doordat anderen problemen kregen — en derde werd in Monaco, stond hij zelfs bovenaan in het kampioenschap. Maar die positie van mogelijke invloed werd enkele dagen later ondermijnd tijdens een testsessie, toen De Angelis het gevoel kreeg als tweede rijder behandeld te worden terwijl Lotus al zijn aandacht richtte op Senna.

Na slechts drie schamele ronden te hebben gereden, besloot De Angelis dat hij wilde vertrekken. Elio was de eerste die de pure genialiteit van Senna achter het stuur volledig erkende. Minder overtuigd was hij van de meedogenloze zelfgerichtheid van de Braziliaan buiten de auto.

"Elio wist absoluut dat Senna van een ander niveau was", herinnert Jardine zich. "Ik weet nog dat Elio’s vader naar Senna’s vader liep — waarschijnlijk na Ayrtons eerste overwinning in de regen in Portugal — en zei: ‘Complimenti! Complimenti!’ terwijl hij hem hartelijk de hand schudde. Elio erkende rustig dat hij soms die laatste tiende niet kon vinden ten opzichte van Ayrton. Dat maakte hem niet gek. Maar hij wilde wel een eerlijke kans."

Na kort een afscheid van de autosport te hebben overwogen aan het einde van 1985, accepteerde De Angelis met plezier een zitje bij Brabham — een zitje waarin hij letterlijk bijna horizontaal lag. Gordon Murray’s lage BT55, met lange wielbasis en schuin geplaatste motor, werd geplaagd door smeerproblemen met de viercilinder BMW-motor. De Angelis haalde de finish niet in de eerste vier races.

Elio de Angelis met de Brabham BT55 BMW tijdens het F1-weekend in Monaco.

Foto door: Motorsport Images

In een poging de aanhoudende problemen op te lossen organiseerde Brabham een testsessie op Paul Ricard.

Het Franse circuit beschikte over de ‘S de la Verrière’, een angstaanjagende links-rechtscombinatie na de pits. Daar brak de achtervleugel van de Brabham af, waardoor de BT55 over de rechter vangrail vloog en ondersteboven terechtkwam.

Het chassis hield goed stand bij de impact en de verwondingen van De Angelis bleven beperkt tot een gebroken sleutelbeen. Maar hij zat vast in de cockpit terwijl de auto in brand vloog. Alan Jones, die net in zijn Lola de pits had verlaten, was als eerste ter plaatse.

"Dat ding lag ondersteboven, met zijn arm eruit hangend. Ik kon niets doen. Er was niemand. Ik kreeg de auto niet opgetild. Het was verschrikkelijk."

 

"Ik zag overal stukken glasvezel liggen en een rookpluim aan de andere kant van de vangrail", zei Jones. "Ik sprong uit de auto en rende ernaartoe. Dat ding lag ondersteboven, met zijn arm eruit hangend. Ik kon niets doen. Er was niemand. Ik kreeg de auto niet opgetild. Het was verschrikkelijk."

Officiële communicatie ontbrak, maar na het zien van de rook reden meerdere F1-mensen vanuit de pits richting de crashplaats. Onder hen Tyler Alexander, de ervaren crew chief van McLaren. Geschokt door wat er gebeurde — of juist niet gebeurde — schreef Alexander later een brief aan Bernie Ecclestone, destijds de feitelijke baas van de Formule 1 én eigenaar van Brabham. In zijn brief wees Alexander op het complete gebrek aan communicatie, een brandweerman in T-shirt en korte broek met hopeloos ontoereikend materiaal en het feit dat de hulpverleners uiteindelijk een sleepband van een team moesten gebruiken om de auto om te draaien. Het scenario werd nog erger toen de brandweerwagen uiteindelijk arriveerde en de brandslang er twee keer afschoot.

Robin Day, een ervaren monteur, was net bij Brabham begonnen. Het was zijn eerste dag bij het team.

"We zagen de rook en reden meteen die kant op", vertelt Day. "Andere jongens kwamen ook aan en uiteindelijk kregen we Elio uit de auto. Hij ademde niet meer. Dus begonnen we met mond-op-mondbeademing. Ik deed de beademing en Darryl [Kincade, een Brabham-monteur] deed de hartmassage. We kregen hem weer bij. Pas ongeveer tien minuten later arriveerde medische hulp. Het was een complete ramp."

Elio de Angelis zit in de pits op zijn Brabham BT55 BMW.

Foto door: Motorsport Images

De volgende dag overleed Elio in een ziekenhuis in Marseille vanwege het inademen van rook en poeder uit brandblussers.

"Het was een van de slechtste dagen van mijn leven", zegt Jardine. "Ik presenteerde een evenement in Lowestoft toen iemand van persbureau PA me het nieuws vertelde. Ik was compleet kapot toen de BBC het eerbetoon aan Elio uitzond."

"Natuurlijk kende ik Elio nog maar net", zegt Day. "Maar het was meteen duidelijk hoe geliefd hij was. Het was een klein team en iedereen was erg hecht. Het had een verwoestend effect op mensen als Gordon en Harvey [Spencer]."

"Ik werkte aan Elio’s auto", zegt Spencer. "We kenden hem al voordat hij bij Brabham kwam. Hij kwam altijd even langs voor een praatje — zo ging dat toen in de Formule 1. Het waren misschien geen lange gesprekken, maar het ging erom dat hij totaal geen kapsones had."

"Op een avond gingen we uit eten in Bologna en daar liet hij me kennismaken met beef carpaccio, iets wat ik als typische Australiër nog nooit had gegeten. Hij legde uitgebreid uit hoe belangrijk goed rundvlees en de beste olijfolie waren. Het was fantastisch — en hij was zo blij dat ik het lekker vond. Hoewel hij maar kort bij ons was, hield iedereen in het team enorm van hem. We waren kapot van wat er op Paul Ricard gebeurde."

Tien dagen later stond Mansell bovenaan het podium op Spa. Het was de eerste overwinning van het seizoen voor de Williams-coureur, maar aan zijn sombere blik zou je dat niet hebben afgelezen. Nigel droeg zijn zege in de Grand Prix van België op aan zijn vriend en voormalige teamgenoot.

De oprechte band tussen de norse Engelsman en de aristocratische Italiaan was misschien verrassend, maar Nigels diepe verdriet die dag weerspiegelde een groot gevoel van verlies dat binnen de hele autosportwereld — en ver daarbuiten — werd gevoeld.

Nigel Mansell met Elio de Angelis in hun gezamenlijke tijd bij Lotus.

Foto door: Motorsport Images