Helmut Marko: De meedogenloze talentenscout van Red Bull

Als je op zoek bent naar een kort antwoord op de vraag waarom Helmut Marko zo'n invloedrijke rol heeft gespeeld en nog steeds speelt in de carrières van tientallen coureurs, dan is dat antwoord: Jochen Rindt. De twee groeiden samen op in Graz en scheurden in de vroege jaren 60 door de Stiermarkse Alpen in een Volkswagen Kever, terwijl ze roadtrips naar de Nürburgring maakten om Formule 1-auto's van dichtbij te zien.

"We reden de hele nacht door, parkeerden in het bos en sliepen in de auto," vertelde de inmiddels 81-jarige Marko aan de F1-website. "De volgende ochtend werden we wakker van het geluid van de Formule 1-auto's. Jochen zei meteen: 'Dát is wat ik wil doen!'"

Rindt bereikte uiteindelijk de top van de Formule 1 en werd een van de toonaangevende coureurs. Maar op 5 september 1970 kwam er een tragisch einde aan zijn carrière en zijn leven, toen hij verongelukte tijdens de Grand Prix van Italië. Hij werd de enige postume wereldkampioen in de geschiedenis van de sport. "Jochen stak mij aan met het racevirus," zei Marko. "We waren allebei geïnteresseerd in racen, maar hadden niet het zelfvertrouwen. Toen Jochen naar Engeland ging en succes had, dacht ik: 'Als hij het kan, dan ik ook! Waarom niet? Hij heeft de weg geplaveid.'"

Marko stapte inderdaad in de voetsporen van zijn landgenoot en debuteerde in de Formule 1 tijdens de Grand Prix van Duitsland in 1971. Zijn grootste succes behaalde hij dat jaar bij de 24 uur van Le Mans, waar hij samen met Gijs van Lennep de algemene overwinning pakte in de Porsche 917K. Het was de tweede opeenvolgende overwinning voor Porsche.

Marko reed in totaal negen Grands Prix, maar zijn carrière kwam abrupt ten einde tijdens de Grand Prix van Frankrijk in 1972. Een opspattende steen doorboorde zijn vizier en maakte hem blind aan zijn linkeroog. "Ik wist meteen dat ik nooit meer op competitief niveau zou kunnen racen en ik wilde geen 'gentleman driver' worden," vertelde hij. "Achteraf ben ik blij en dankbaar dat ik die periode heb overleefd met slechts het verlies van een oog."

Zijn vervanger bij BRM was een andere Oostenrijker: een zekere Niki Lauda, die het later bijzonder goed zou doen...

Foto door: Rainer W. Schlegelmilch / Motorsport Images

Van coureur naar invloedrijke mentor

Na zijn actieve racecarrière bleef Marko betrokken bij de sport door andere Oostenrijkse coureurs te begeleiden, waaronder Gerhard Berger en Karl Wendlinger. Wendlinger reed voor Marko's eigen F3000-team RSM en andere talenten onder zijn hoede in de jaren 90 waren onder meer de onvoorspelbare Juan Pablo Montoya en drievoudig Supercars-kampioen Craig Lowndes.

In 1990 ontmoette hij voor het eerst Red Bull-oprichter Dietrich Mateschitz, die het high-octane imago van de autosport wilde gebruiken om zijn energiedrankmerk te promoten. Mateschitz stelde Marko aan als adviseur en samen richtten ze het Red Bull Junior Team op, dat later talloze Formule 1-coureurs zou voortbrengen.

Die rol werd nog invloedrijker toen Mateschitz een eigen Formule 1-team wilde hebben. De kans deed zich voor om het noodlijdende Jaguar-team over te nemen van Ford en samen met teambaas Christian Horner kreeg Marko de vrije hand bij het bepalen van de coureursbezetting van Red Bull en het zusterteam (voorheen Toro Rosso). Zo kwamen de carrières van generaties coureurs in een stroomversnelling.

Zijn meedogenloze aanpak, waarbij talenten zich moesten bewijzen of afvielen, leverde hem een reputatie op als harde leermeester. Zijn soms ouderwetse kijk op zaken bracht hem de laatste jaren ook in opspraak. Maar de meeste coureurs gaven later toe dat ze zonder Red Bull nooit een carrière in de autosport zouden hebben gehad.

Sebastian Vettel, Red Bull Racing RB6 viert dat hij in 2010 wereldkampioen is geworden

Foto door: Charles Coates / Motorsport Images

Van Vettel tot Verstappen

Sebastian Vettel was de eerste grote overwinning van het Red Bull-programma. De Duitser werd in 2007 teruggehaald naar Toro Rosso na een indrukwekkend debuut bij BMW. Hij werd viervoudig wereldkampioen en effende het pad voor anderen zoals Daniel Ricciardo, Carlos Sainz en Pierre Gasly.

Red Bull vond een opvolger voor Vettel in Max Verstappen, hoewel de Nederlander niet via het eigen opleidingstraject kwam. Op 17-jarige leeftijd was Verstappen al een gewild talent na zijn dominante prestaties in de karting- en juniorenklassen. Hij sprak met meerdere F1-teams, maar alleen Red Bull en Marko konden hem een racestoeltje garanderen in 2015 bij Toro Rosso. Zijn snelle promotie van Formule 3 naar de Formule 1 toonde aan dat Marko en Horner niet bang waren om gewaagde beslissingen te nemen. Het was dan ook geen verrassing toen Verstappen halverwege 2016 werd doorgeschoven naar Red Bull ten koste van Daniil Kvyat.

De rest is geschiedenis: Verstappen is inmiddels viervoudig wereldkampioen. Maar zijn vroege promotie markeerde het begin van Red Bulls onconventionele manier om met coureurs om te gaan. Het juniorteam werd een testomgeving waarin rookies zich moesten bewijzen of uit het programma werden gezet. Sommigen, zoals Sainz, vonden elders succes. Anderen, zoals Formule E-kampioen Antonio Felix da Costa, moesten hun F1-dromen laten varen.

Foto door: Glenn Dunbar / Motorsport Images

De band met Verstappen en de toekomst

Marko bouwde een sterke band op met Verstappen, wat in 2023 goed zichtbaar werd. Na het overlijden van Mateschitz in 2022 ontstond er een machtsstrijd tussen Horner en de Oostenrijkse tak van Red Bull. Dit dreigde de stabiliteit van het team en de toekomst van Verstappen in gevaar te brengen. De Nederlander maakte duidelijk dat hij zijn toekomst koppelde aan die van Marko. Uiteindelijk bleef Marko aan en kalmeerden de spanningen.

Hoewel Verstappen stevig in het zadel zit, heeft Red Bull sinds het vertrek van Ricciardo in 2019 moeite om een geschikte teamgenoot te vinden. Gasly werd in 2019 teruggezet, Albon hield het anderhalf seizoen vol en Pérez, ondanks zijn ervaring, kon het tempo niet bijbenen toen de auto moeilijker te besturen werd. Red Bulls recente aanpak met Liam Lawson en Yuki Tsunoda roept opnieuw vragen op. Lawson kreeg slechts twee races bij Red Bull, wat een nieuw, ongewenst record is.

"Met tijd zal het komen, maar ik héb geen tijd," zei Lawson na zijn Chinese Grand Prix. Toen Motorsport.com die uitspraak aan Marko voorlegde, antwoordde hij veelzeggend: "Hij heeft gelijk. Het was teleurstellend. We moeten alles analyseren en dan beslissen. Het draait allemaal om prestaties en hij heeft die niet geleverd."

En zo is de stoelendans bij Red Bull opnieuw begonnen. Terwijl Tsunoda zijn kans krijgt, kijkt Marko alweer vooruit naar de volgende generatie talenten in de zoektocht naar de volgende Vettel of Verstappen.

Ze kunnen maar beter leren zwemmen.